Jarenlang was dat het wel een beetje. Natuurlijk kwamen er meer intelligente formatters en kreeg je hints in de code over wat er mogelijk fout was, een beetje zoals de rode kringeltjes die in een tekstverwerker onder onbekende of verkeerd gespelde woorden staan, maar met tab een functienaam aanvullen was het wel zo'n beetje, qua intelligentie.

Totdat Copilot op de markt kwam. Daar zat AI in. Die kon niet alleen je functienaam aanvullen, maar hele regels code, en toen hele functies, en toen hele implementaties. Alles door alleen maar op tab te drukken!

Mijn ervaring met een dergelijke tool (ik heb nooit Copilot gebruikt, maar wel concurrenten) kwam pas laat op gang; toen presentators op conferenties tijdens live demo's af en toe hun AI-suggesties moesten wegklikken omdat dat niet was wat ze aan ons wilden laten zien (het was op dat punt al geen nieuwigheid meer), deed ik het meeste gewoon nog met de hand. Maar toen ik éénmaal zoiets had, wow, wat cool. Je hebt iets in gedachten, begint te typen en hop, je editor-met-ai doet een suggestie die eigenlijk precies is wat je wilde. Dat voelde als magie.

Copilot, toen het voor het eerst beschikbaar kwam als tool van GitHub (tegenwoordig stopt Microsoft het overal in, maar toen was het nog puur een GitHub-tool) was gebaseerd op GPT, van een versie voordat ChatGPT uitkwam. Het was misschien wel de eerste zichtbare glimp van de huidige AI-hype.

Tegenwoordig doet een AI-programmeertool meer dan een beetje naar je code kijken en met behulpzame suggesties komen. ChatGPT, en daarmee het voor iedereen beschikbare concept van een AI-chatbot waar je mee kunt converseren, is nu grofweg 3,5 jaar oud en chatbots kunnen al een tijdje zelfstandig programmeren. En hoe zelfstandig ze dat kunnen is continu aan het veranderen. Een gebruiker hoeft eigenlijk niets meer zelf te kunnen: leg gewoon aan je AI-editor (want alleen een eenvoudige chatbot is net niet voldoende) uit wat je wilt, en hele applicaties worden uit het niets in elkaar gezet. Je kunt het ter plekke uitproberen, suggesties aangeven, de nieuwe functionaliteiten beoordelen, weer suggesties geven en zo steeds verder itereren, zonder je druk te maken over de onderliggende code.

Het wordt 'vibe coding' genoemd, en hoewel dat allemaal erg leuk is, is het soms ook hoe er wordt gerefereerd naar hoe ouderwetse developers nu steeds meer met AI beginnen te doen. Ook ik; mijn AI-aanvullingstool is allang in onbruik geraakt, want met tools als Cursor en Claude Code laat ik de 'agent' gewoon doen wat ik wil dat die doet. Ik vraag, de agent draait. Maar ik vind niet dat ik aan het vibe coden ben.

Bij vibe coding heb ik het idee dat het draait om ofwel een developer die maar wat aanrommelt (gewoon, voor de lol), of iemand die geen programmeerkennis heeft, die dankzij deze technologie toch in staat is iets werkends te krijgen. Vibe coding is eigenlijk niet-coding, want je kijkt niet naar de code. Het zou, door al je opeenvolgende prompts, een compleet zooitje kunnen worden voor een developer die vervolgens met het eindproduct moet werken, maar het idee is dat dat niet erg is, want die developer is toch ook weer een AI-agent, dus wat maakt het uit. Vibe coding gebruik je in zinnen als "dat is even snel in elkaar gevibecode". Zo'n zin is per definitie denigrerend en vaak ook zo bedoeld.

AI voor programmeren is heel waardevol. Hoe waardevol precies, zijn mijn collega's en ik momenteel op dagelijkse basis aan het ontdekken. Het lijkt in ieder geval flinke winst op te leveren bij het uitvoeren van programmeertaken op het punt van het schrijven van code. Dat kun je vergelijken met hoe reguliere tekst in een chatbot veel sneller tot je komt dan je kunt antwoorden; er is tijdswinst in het pure schrijfwerk, en mijn gebruik van AI in programmeren is vooralsnog dat: ik weet wat ik wil en laat de agent dat doen. Ik denk, agent schrijft. Of: ik chat met de agent over een onderwerp, laat achtergrondinformatie analyseren, vraag om mogelijke benaderingen, maak keuzes en laat de agent aan de slag gaan. Dat is alweer een stap verder, maar dan nog zit de grote winst in de snelheid waarmee je iets gedaan krijgt.

Waar het minder goed mee helpt is het beoordelen van code. Een AI agent kan, als die niet onder controle gehouden wordt, eindeloos code blijven schrijven. Maar voordat je die in gebruik neemt moet het allemaal worden beoordeeld. Natuurlijk: dat kun je een AI agent laten doen. En dat doen we ook; het agentic framework (dat is onze inrichting die de AI agents volgens een bepaalde werkwijze laat werken) dat we gebruiken bevat een reviewer-agent die beoordeelt wat een developer-agent heeft gebouwd. Dus dat is fijn. Maar hoe veel agents je ook loslaat op je programmeeropdracht, voorlopig moet je er als mens nog altijd naar kijken. En daar zit een bottleneck; zakelijk gezien iets dat een manager wellicht zo snel mogelijk ook helemaal door AI wil laten doen, maar professioneel gezien iets dat veel belangrijker wordt dan het programmeerwerk. Het is waar de mens beoordeelt wat de agent heeft gedaan. Waar wordt bekeken of er niet verkeerde keuzes zijn gemaakt, of het allemaal nog wel (door mensen, want dat is nog steeds het uitgangspunt) onderhoudbaar is, of het wel veilig is, et cetera.

Het is een interessante tijd, nu mijn programmeerwerk, waar syntax highlighting en tab completion vroeger superhandig waren en nu normaal zijn, langzaam verandert in agents laten doen wat je zelf veel trager zou doen. Als developer wil je dat onder controle houden, zorgen dat je iets goeds oplevert. Er is geen vibe; het is gewoon een evolutie van het werk. Het is geen vibe coding. Het wordt agentic programming genoemd, mooie serieuze term, misschien een beetje pretentieus, maar het verschil is duidelijk: gebruik de AI agent als speler in het spel, waarbij je de zetten begrijpt, en er is van vibe coding geen sprake.

Mijn bezoek aan het London Film Festival in oktober, alweer mijn derde keer, was een relevante mijlpaal in mijn filmjaar: zes van de films uit mijn Top 10 heb ik daar gezien. Op FOK! postte ik uit die top 10 een selectie van vijf films, gebaseerd op wat er dit jaar beschikbaar was in de Nederlandse bioscopen of op streamers. (Het stukje wat je nu leest is een bewerking van dat stukje.)

Wat me opvalt is dat ik vooral de kleinere films bovenaan heb laten eindigen - mijn nummer 2 is een film die zelfs maar een paar schamele weken in een handjevol zalen is vertoond, maar waarvan ik gelukkig van het bestaan wist omdat deze in het buitenland in het vorige jaar goed is ontvangen. Eén van mijn films is in Nederland alleen op streaming geweest, maar die heb ik gelukkig op het LFF mogen zien en heeft dus een paar maanden in mijn hoofd kunnen bewijzen dat een plek in de top 5 gerechtvaardigd is.

Wat mijn bovenste tien allemaal niet heeft gehaald is verder nog steeds hartstikke leuk: we kregen dit jaar een geheel nieuwe Batman, die ik uiteindelijk meerdere keren heb gezien. Tom Cruise bewees dat het een goede keuze was om Top Gun: Maverick niet te verkopen aan een streamingdienst; wat gaaf om die op een supergroot scherm te hebben gezien. Ik heb op het filmfestival van Rotterdam een documentaire (Shabu) gezien over een jongen uit mijn eigen wijk; die film kwam ik op het LFF vervolgens ook weer tegen. In animatie was er met een Chip 'n Dales, Turning Red, een nieuwe Minions en Guillermo del Toro's Pinocchio een leuk aanbod.

Er waren ook teleurstellingen. De nieuwe Matrix en de nieuwe van Robert Eggers vielen tegen, net als de Toy Story-spinoff Lightyear. De Harry Potter-spinoffserie Fantastic Beasts bewees dit jaar volkomen zinloos te zijn en waar Guillermo del Toro slaagde, stelde Robert Zemeckis teleur met Pinocchio. Maar ach, elk jaar kent releases die je mijdt omdat ze volgens iedereen tegenvallen (ik moet nog steeds beoordelen of Morbius écht zo slecht is) of die je wel hebt gezien, maar uiteindelijk zonde van je tijd bleken.

Dat gaan we komend jaar natuurlijk ook weer krijgen. Er komt in alle lagen van het filmspectrum weer van alles bovendrijven. Er komen weer overbodige blockbusters met superhelden en kleine maar sterke drama's van onafhankelijke filmmakers. Er komen langverwachte vervolgen en nieuwe sensaties. We gaan naar de bioscoop, het filmhuis of blijven gewoon lekker thuis. We gaan genieten of ons ergeren. Hopelijk meer goeds dan slechts, maar ik ontvang alles weer met open armen.

10. Boiling Point

De eerste van drie films in mijn top 10 die een dinermaaltijd centraal hebben staan. Verteld in realtime portretteert deze film de gang van zaken in een restaurant uit het hoge segment. Alles van hoge werkdruk, tot asociale gasten, tot speciale dieetwensen en een recensent komen langs. Het realtime-aspect is natuurlijk indrukwekkend (deze is écht realtime opgenomen), maar vooral relevant omdat het je de druk van het werken in een restaurant laat voelen.

9. The Menu

Heerlijk sinister, deze film die je eigenlijk in een double bill met Triangle of Sadness moet gaan zien. Een groep restaurantgasten op een privé-eiland wordt een luxediner voorgezet door een arrogante restaurantchef, die meer plannen blijkt te hebben dan alleen een meergangendiner voorschotelen.

8. Living

Een remake van Akira Kurosawa's Ikiru, met Bill Nighy als een stoffige Britse ambtenaar die zich op zijn oude dag realiseert dat hij in zijn leven niet echt heeft geleefd. Hij laat de sleur los en neemt de wereld om zich heen in zich op. Waar hij geniet, geniet ook het publiek.

7. Till

De moord op Emmett Till, zo vertelt Wikipedia, leidde in de VS uiteindelijk tot de Civil Rights Movement in de VS. Deze film laat zien hoe die gruwelijke moord plaatsvond en hoe zijn moeder omging met die gebeurtenis. Het is eenvoudig om Emmett Till uit gemak 'de George Floyd van de jaren 50' te noemen, maar het doet geen recht aan hoe gruwelijk het was en waar het toe heeft geleid. Helaas, en dat is waardoor ik met een brok in mijn keel de zaal uitliep, heeft het tot veel te weinig geleid. Till draait vanaf eind maart in Nederlandse bioscopen.

6. The Whale

De terugkeer van Brandon Fraser. Hij maakte dit jaar de tour langs de filmfestivals en kreeg overal staande ovaties voor zijn rol in deze film, zelfs op het LFF, waar ovaties geen gewoonte zijn. Fraser speelt een man, vader van een tienerdochter, die enorm overgewicht heeft en zijn huis niet uit komt. De gehele film speelt zich daarom in zijn appartement af, waar we hem zien worstelen met zijn gewicht en het gedrag dat dat gewicht heeft veroorzaakt, de relatie met zijn dochter en zijn enige vriendin die voor hem zorgt. IJzersterke rol van Fraser - de ovaties zijn terecht - en een mooie, gefocuste vertelling van Darren Aronofsky. Te zien vanaf 16 februari.

5. The Banshees of Inisherin

De meest tragische komedie die ik ooit zag, over een tweetal vrienden waarvan de één op een dag de ander de vriendschap ontzegt. Brendan Gleeson en Colin Farrell spelen opnieuw de hoofdrollen in een zwarte komedie van Martin McDonagh, die uiteindelijk gaat over vriendschap, depressie en nalatenschap. Draait vanaf eind januari in Nederlandse bioscopen (en nu al in voorpremières).

4. Triangle of Sadness

Gezien in een volle zaal, wat het beleven van die ene scène tot een hilarische gezamenlijke ervaring maakt. Een satire over de superrijken, die op subtiele, maar ook uiterst platte manier de humor over het publiek uitstrooit. Hoewel ik maanden later nog steeds vind dat het einde wat inzakt (en wellicht te lang duurt) blijf ik deze film van harte aanraden.

3. Glass Onion

Deze film doet precies wat het wil doen: een humorvol moordmysterie dat de puzzel langzaam en onvoorspelbaar compliceert en daarna oplost. Tel daarbij op de sterrencast rondom Edward Nortons domme miljardair en Daniel Craigs tweede (van hopelijk vele) optreden als Benoit Blanc en je hebt gewoon een klassieker.

2. Mass

Vier ouders spreken met elkaar in een kamertje. Twee ouders zijn hun kind verloren; het kroost van de andere twee ouders is daarvan de oorzaak. Uitermate krachtig in z'n simpelheid en de ontroerende vertolking door de vier acteurs. Niemand loopt onverschillig uit de zaal waar deze film wordt vertoond.

1. Everything, Everywhere, All at Once

Dé verrassing van 2022 was die ene multiversumfilm die niét van Marvel was: een knotsgek avontuur rondom een wasserette-eigenaar die de spil is in de strijd tegen een multiversum-bedreigende slechterik. Met bizarre grappen, geweldige vechtchoreografie en steeds weer een nieuwe, vindingrijke gebeurtenis en tóch een coherent verhaal met een mooi einde.

"Jawel joh, die ken je wel," werd er geruststellend tegengeworpen. "Als je 'm hoort herken je 'm wel." Die uitspraak zou waar kunnen zijn; misschien kende ik het liedje wel, maar wist ik gewoon niet wat de titel of artiest was op het moment dat ik het hoorde. Dat heb ik heel vaak.

Deze week stond er in de krant iets over een actueel onderwerp. Logisch, want daar zijn kranten voor, maar dit was een column die wat zaken rondom dat onderwerp besprak en de columnist maakte de opmerking, aan de lezer, dat deze het specifieke onderwerp mede dankzij de vele talkshows op de Nederlandse televisie nauwelijks kon hebben gemist.

Soms ben ik op feestjes, of borrels, of bijeenkomsten, waar de aanwezigen gezamenlijk terugblikken op een herinnering. Dan wordt er een liedje van vroeger, een meme, of iets van YouTube (van vroeger of iets dat nu trending is) besproken en is een groot deel van de lol dat iedereen weet waar je het over hebt. Want iedereen kent het, natuurlijk. Haha.

Er zit een rode lijn in deze situaties. De aanwezigen (of de columnist) hebben een bepaalde kennis van iets en leven in de veronderstelling dat het gaat om algemeen bekende zaken. Zij kennen zelf dat liedje, hebben zelf de talkshow gezien, delen zelf met veel anderen het linkje naar die video. En ze vinden zichzelf niet uitzonderlijk, dus hun ervaring zal wel voor iedereen gelden, toch?

In al deze gevallen ken ik dat liedje niet, had ik de talkshows niet gezien en heb ik dat onderwerp dus wél 'gemist' en nee, die video kende ik nog niet. Want ik luister niet naar Radio 2, of een andere middle of the road-radiozender. Mijn televisiegedrag bestaat voornamelijk uit het zelf op 'afspelen' drukken bij de dingen die ik wil zien, nieuws haal ik uit de krant en niet van de tv en de social media-algoritmes suggereren bij mij andere linkjes dan bij anderen. Ik deel ook nauwelijks memes via berichtendiensten en men doet dat (dus) ook niet bij mij.

Ik heb wel eens een gesprek met iemand waarin ik verwijs naar een film. De ander heeft die film dan blijkbaar niet gezien en hoewel ik dan soms enige verbazing voel en dus aan de andere kant van de situatie sta, grijp ik dan meestal de kans om die film dan toch zeker even aan te raden. Ik leun niet op de veronderstelling dat een ander dezelfde films heeft gezien als ik. Als ik het omdraai krijg ik wel eens van iemand een reactie in de trant van "heb je die film niet gezien? Ga je schamen" te horen - een duidelijk voorbeeld van hoe je iemand om onbenullige redenen een minderwaardigheidsgevoel kunt willen aanpraten (al vermoed ik in zo'n geval eerder een poging tot het creëren van een meerderwaardigheidsgevoel bij hunzelf). De opvatting dat een film een must-see is hoeft niet samen te gaan met het idee dat iedereen die film dus ook gezien heeft.

Iedereen heeft blinde vlekken. Onze maatschappelijke discussies brengen er continu allerlei aan het licht en dat leidt vaak tot verhitte woordenwisselingen. Maar ze bestaan ook op een meer onschuldig niveau; gewoon niet beseffen dat ook op het gebied van hele triviale dingen een ander misschien andere belevingen en ervaringen heeft, zich bezighoudt met andere culturele tijdsbesteding en dus andere referentiekaders heeft. Ik hoop dat mijn blinde vlekken er zo min mogelijk toe leiden dat ik een ander het gevoel geef er niet bij te horen, of de 'verkeerde' dingen te hebben gekozen als het gaat om vrijetijdsbesteding, maar als ik het toch doe, mag je me naar deze column terugverwijzen. We maken allemaal onze eigen keuzes; daar zijn we allemaal voorstander van, maar laten we ook beseffen dat dat leidt tot verschillende ervaringen. Waar het specifiek gaat om het wel of niet kennen van bepaalde culturele uitingen zou het een aanleiding moeten zijn om elkaar nieuwe, mooie dingen te laten zien, in plaats van elkaar te veroordelen om het gebrek aan kennis.

We zijn een paar jaar verder sinds die editie van de Top 2000, en ik weet nog steeds niet of ik dat liedje ooit heb gehoord. Of hoe het heet, want dat ben ik alweer vergeten. Misschien staat het al niet eens meer in de lijst, of misschien is het al jaren nummer één. Ik gun het de artiest van harte, en de luisteraars ook.

Ik wist toen niet dat het zo lang zou duren.

Het gaat mij wel prima af; omdat ik voor FOK! sowieso altijd al vanuit huis werk heb ik thuis een werkkamer, met een prima stoel, bureau, et cetera. Ik zit daar nu simpelweg veel vaker, maar ik heb niets te klagen. Ik hoef niet mijn werkplek elke middag op te ruimen omdat er aan diezelfde tafel gegeten moet worden. Ik zit niet aan een onhandig tafeltje in een opslaghok. Ik kan "naar mijn werk" en er weer weggaan.

Okay, ik haal natuurlijk gewoon mijn koffie in de keuken, maar je snapt wat ik bedoel.

Ik mis buiten.

Niet dat ik niet meer buiten kom, maar zoals iedereen doe ik dat niet zomaar. Ik was vanmiddag even buiten. Rondje fietsen. Op de Wilhelminapier naar de Nieuwe Maas gekeken. Heerlijk rustig. Een heel ander uitzicht dan uit mijn raam. In plaats van auto's zag ik schepen voorbij komen. Lekker, even buiten. Maar dat was een bewust moment. Ik heb even een stukje buiten nodig, en dan ga ik weer naar binnen. Zoiets. Morgen wil ik weer hardlopen. Da's ook buiten.

De boter is bijna op. Da's niet bijzonder, maar ik ben al overgeschakeld op grotere boterkuipjes en deze is nu alweer bijna op. Ik heb nog nooit thuis zoveel boter gebruikt.

Comic-Con is afgelast. In vorige jaren kocht ik zo rond maart/april een vliegticket; dit jaar ging ik al overslaan. Even een jaartje niet. Maar ik hoef dat nu niemand meer uit te leggen. Er is geen Comic-Con meer om naartoe te gaan. Ik zie mijn vaste groep volgend jaar wel weer.

Ik ben blij met technologie. Het zorgt ervoor dat ik kan thuiswerken en dus veilig binnen kan blijven. Het zorgt ervoor dat ik wat te doen heb als ik me verveel. Het zorgt ervoor dat ik contact kan onderhouden met mensen die ik normaal gesproken regelmatig in het echt zie.

Vrijdagmiddagborrels via Google Hangouts zijn best leuk. De bediening is veel sneller dan in een café en het is ook goedkoper.

Maar ik mis kroegen. Of semi-kroegen, zoals de oude Fenix Food Factory. Ik hoop dat het niet te lang duurt voordat het weer terugkeert. En dat we veilig kunnen blijven.

Eigenlijk mis ik mensen.

Maar we komen er wel doorheen.

Mijn lokale Albert Heijn; wanneer de winkel te vol zit moeten klanten buiten wachten. De manager zelf staat binnen voor portier te spelen.

De achtste film in het DC Extended Universe laat zien dat er nog voldoende te beleven valt aan de niet-Marvelkant van het superheldenspectrum, in een kleurrijke, knotsgekke actiekomedie rondom Harley Quinn. Serieus; ik had wel verwacht dat deze leuk zou zijn, maar werd meerdere malen positief verrast door de humor en de regie. En Margot Robbie is geweldig als Harley Quinn!

Hierrrr is mijn FOK!revew.

Uncut Gems is het bewijs dat Adam Sandler zeker wel kan acteren; een verhaal dat niets is zonder zijn acteerprestatie toont hem als een obsessieve, gokverslaafde juwelier die maar net lijkt te kunnen voorkomen dat zijn leven bovenop hem instort.

FOK!review

In het derde deel van de Bad Boys-franchise zijn de helden wat ouder geworden, maar zonder veel verlies van energie of doorzettingsvermogen. In een actiefilm die beter te verteren is dan zijn voorganger is er bovendien meer aandacht voor de dynamiek tussen het duo.

De FOK!review vind je hier, en op maandag 20 januari babbelde ik, samen met een paar andere journalisten, met regisseurs Adil El Arbi en Bilall Fallah, die met deze film hun Hollywooddebuut maakten. Een verslag van het gesprek staat ook op FOK!.