Gezien: Watchmen
Hoe anders gaat dat als je geen stripheld, maar een stripboek verfilmt. Een specifiek boek, met weinig tot geen banden met andere uitgaven waarin dezelfde figuren voorkomen, is als ieder ander boek: een film ervan zal de onvermijdelijke vergelijking met het bronmateriaal moeten ondergaan: is de film beter, of het boek? Is de film trouw aan het boek? Zo nee, is dat erg? Je kent het wel.
Bij Watchmen is dit alles van toepassing. Het recept bestaat uit een handvol superhelden, hun backstories en een leidend verhaal als rode draad. Watchmen, het boek, is ook een klassieker: uitgegeven in de jaren '80 kwam het in 2005 terecht op de lijst van 100 beste boeken van Time Magazine. Da's best knap, voor een stripboek, of 'graphic novel' voor diegenen die graag de relevantie ten opzichte van andere literatuur benadrukken. En binnen de comicwereld wordt nog steeds opgekeken naar het meesterwerk van Alan Moore en Dave Gibbons: de wereld die in het boek geschapen wordt, samen met het centrale verhaal, de achtergronden, de bijverhaaltjes, de easter eggs, de bijfiguren en gedragen door non-standaard superhelden is ontzagwekkend complex en daardoor oneindig boeiend. Je kunt het vaker lezen zonder je te vervelen.
Niet zo gek dus dat er ruim twintig jaar overheen ging voordat er eindelijk een speelfilmversie van Watchmen kwam: het boek gold als de Lord of the Rings van de comics, als het gaat om verfilmingen: het is niet te doen, tenzij je de juiste mensen aan het roer hebt. Zack Snyder, comicfan en regisseur van de verfilming van Frank Millers 300 heeft het voor elkaar gekregen, en deze week ging zijn prima geslaagde poging in premiere.
Waar draait het om in Watchmen? Naar aanleiding van de moord op The Comedian, een voormalig superheld die na het bij wet verboden zijn van 'masked vigilantes' voor de overheid vuile klusjes opknapt, wordt op brute wijze om het leven gebracht, en niemand weet waarom. Rorschach, een gemaskerde die na het verbod gewoon is doorgegaan met zijn avonturen, gaat op onderzoek uit, want hij vertrouwt het niet. Als een ware detective onderzoekt hij de plaats des onheils en gaat hij achter aanwijzigen aan om erachter te komen wie the Comedian heeft vermoord. Hij vermoedt al snel dat iemand het op alle voormalige Watchmen voorzien heeft, en dat hijzelf en zijn oud-collega's dus ook in gevaar zijn.
Hoewel dit het centrale verhaal is en Rorschachs onderzoek uiteindelijk leidt tot een verhaal met een grotere context, is dit lang niet alles. Moore bouwde in zijn wereld een lange voorgeschiedenis in, waarbij sinds de jaren '30 (de periode waarin Amerikaanse comics voor het eerst verhalen over superhelden publiceerden) sprake was van mensen die zich verkleedden, misdaad bestreden en zo de straten schoon probeerden te houden. Deze helden groepeerden zich in de Minutemen (jaren '40) en de Watchmen (jaren '60 en later), met als gevolg dat veel helden elkaar kennen, een geschiedenis met elkaar hebben en onderlinge contacten onderhouden. Dit leidt in de comic tot een rijke verzameling flashbacks, verwoven in gesprekken tussen de helden, herinneringen van enkelen en het daadwerkelijk terugkijken in de tijd van de enige 'super'-held van het gezelschap: Dr. Manhattan. Jaren geleden in een wetenschappelijk onderzoek betrokken geraakt bij een ongeluk, is hij de enige met superkrachten: hij kan alles naar zijn wil schapen, ervaart tijd anders dan wij en kan als gevolg daarvan vooruit en achteruit in zijn eigen tijdlijn kijken.
De vele flashbacks en scenes maken de comic interessant, en zijn van relevantie in het verhaal. Niet zo gek dus dat Snyder c.s. veel daarvan ook in de film heeft verwerkt. Het zorgt er echter wel voor dat de film erg vol komt te zitten: hoewel de film met ruim 160 minuten niet aanvoelt als lang, is hij dat wel. Als je de scenes bovendien al kent omdat je het boek eens of vaker hebt gelezen, is het bovendien een weergave van wat je al weet, wat veel van de opgebouwde spanning weg kan nemen. Als lezer kun je dan ook alleen maar concluderen dat het boek beter is dan de film.
Niet dat dat erg is: het boek is nu eenmaal erg goed en laat ik benadrukken dat de film dat ook is. Het verhaal zit goed in elkaar, er is op een slimme manier geschoven met enkele gebeurtenissen en bekende quotes om de nodige zaken in te korten en de actie is op een goede manier weergegeven: Snyder neemt de tijd om de stoere actiescenes ook daadwerkelijk dat te laten zijn. Dat wat een boek niet kan, kan een film wel en als de filmversie van Watchmen ergens aan bijdraagt, is het de visualisering van scenes die je tijdens het lezen wellicht al in je hoofd verder hebt uitgebeeld. De film is daarnaast erg grafisch: de helden zijn onwaarschijnlijk sterk en behendig, verwondingen door gevechten of wapens zijn overmatig gruwelijk, maar nergens over the top. Ook hier vult Snyder het werk van Moore en Gibbons mooi aan.
De film is erg trouw aan het boek en zal daarom weinig fans echt teleurstellen. Waarover echter al sinds de preview screenings van afgelopen herfst de voorbarige klachten geuit werden, is het gewijzigde einde. In de comic wordt een gigantische inktvis op gewelddadige wijze naar het centrum van New York geteleporteerd, met de nodige verwoestingen en doden tot gevolg. In de film komt deze inktvis niet voor, maar het vervangende project Squid (een mooie knipoog naar de fans) is voor een filmversie meer dan geschikt en sterker nog: het is beter.
Watchmen is, kortom, een geweldige film. Als je de comic echter gelezen hebt zitten er bijzonder weinig verrassingen in het toch wel boeiende verhaal, dus als je de keuze nog hebt: kijk eerst de film, lees daarna het boek.